[๕๖๕] รูปเป็นรูปายตนะ นั้น เป็นไฉน?
             รูปใด เป็นสี อาศัยมหาภูตรูป ๔ ฯลฯ นี้เรียกว่า รูปบ้าง รูปายตนะบ้าง รูปธาตุบ้าง
รูปทั้งนี้เรียกว่า รูปเป็นรูปายตนะ.
             รูปไม่เป็นรูปายตนะ นั้น เป็นไฉน?
             จักขายตนะ ฯลฯ กพฬิงการาหาร รูปทั้งนี้เรียกว่า รูปไม่เป็นรูปายตนะ.
             [๕๖๖] รูปเป็นสัททายตนะ ฯลฯ เป็นคันธายตนะ ฯลฯ เป็นรสายตนะ ฯลฯ
เป็นโผฏฐัพพายตนะ นั้น เป็นไฉน?
             ปฐวีธาตุ ฯลฯ นี้เรียกว่า โผฏฐัพพะบ้าง โผฏฐัพพายตนะบ้าง โผฏฐัพพธาตุบ้าง
รูปทั้งนี้เรียกว่า รูปเป็นโผฏฐัพพายตนะ.
             รูปไม่เป็นโผฏฐัพพายตนะ นั้น เป็นไฉน?
             จักขายตนะ ฯลฯ กพฬิงการาหาร รูปทั้งนี้เรียกว่า รูปไม่เป็นโผฏฐัพพายตนะ.
             [๕๖๗] รูปเป็นจักขุธาตุ นั้น เป็นไฉน?
             จักขายตนะ รูปทั้งนี้เรียกว่า รูปเป็นจักขุธาตุ.
             รูปไม่เป็นจักขุธาตุ นั้น เป็นไฉน?
             โสตายตนะ ฯลฯ กพฬิงการาหาร รูปทั้งนี้เรียกว่า รูปไม่เป็นจักขุธาตุ.
             [๕๖๘] รูปเป็นโสตธาตุ ฯลฯ เป็นฆานธาตุ ฯลฯ เป็นชิวหาธาตุ ฯลฯ
เป็นกายธาตุ นั้น เป็นไฉน?
             กายายตนะ รูปทั้งนี้เรียกว่า รูปเป็นกายธาตุ.
             รูปไม่เป็นกายธาตุ นั้น เป็นไฉน?
             จักขายตนะ ฯลฯ กพฬิงการาหาร รูปทั้งนี้เรียกว่า รูปไม่เป็นกายธาตุ.
             [๕๖๙] รูปเป็นรูปธาตุ นั้น เป็นไฉน?
             รูปายตนะ รูปทั้งนี้เรียกว่า รูปเป็นรูปธาตุ.
             รูปไม่เป็นรูปธาตุ นั้น เป็นไฉน?
             จักขายตนะ ฯลฯ กพฬิงการาหาร รูปทั้งนี้เรียกว่า รูปไม่เป็นรูปธาตุ.
             [๕๗๐] รูปเป็นสัททธาตุ ฯลฯ เป็นคันธธาตุ ฯลฯ เป็นรสธาตุ ฯลฯ
เป็นโผฏฐัพพธาตุ เป็นไฉน?
             โผฏฐัพพายตนะ รูปทั้งนี้เรียกว่า รูปเป็นโผฏฐัพพธาตุ.
             รูปไม่เป็นโผฏฐัพพธาตุ นั้น เป็นไฉน?
             จักขายตนะ ฯลฯ กพฬิงการาหาร รูปทั้งนี้เรียกว่า รูปไม่เป็นโผฏฐัพพธาตุ.
             [๕๗๑] รูปเป็นจักขุนทรีย์ นั้น เป็นไฉน?
             จักขุใด เป็นปสาทรูป อาศัยมหาภูตรูป ๔ ฯลฯ นี้เรียกว่า จักขุบ้าง ฯลฯ บ้านว่างบ้าง
รูปทั้งนี้เรียกว่า รูปเป็นจักขุนทรีย์.
             รูปไม่เป็นจักขุนทรีย์ นั้น เป็นไฉน?
             โสตายตนะ ฯลฯ กพฬิงการาหาร รูปทั้งนี้เรียกว่า รูปไม่เป็นจักขุนทรีย์.
             [๕๗๒] รูปเป็นโสตินทรีย์ ฯลฯ เป็นฆานินทรีย์ ฯลฯ เป็นชิวหินทรีย์ ฯลฯ
เป็นกายินทรีย์ ฯลฯ นั้น เป็นไฉน?
             กายใด เป็นปสาทรูป อาศัยมหาภูตรูป ๔ ฯลฯ นี้เรียกว่า กายบ้าง ฯลฯ บ้านว่างบ้าง
รูปทั้งนี้เรียกว่า รูปเป็นกายินทรีย์.
             รูปไม่เป็นกายินทรีย์ นั้น เป็นไฉน?
             จักขายตนะ ฯลฯ กพฬิงการาหาร รูปทั้งนี้เรียกว่า รูปไม่เป็นกายินทรีย์.
             [๕๗๓] รูปเป็นอิตถินทรีย์ นั้น เป็นไฉน?
             ทรวดทรงหญิง เครื่องหมายให้รู้ว่าหญิง กิริยาหญิง อาการหญิง สภาพหญิง ภาวะหญิง
ของหญิง ปรากฏได้ ด้วยเหตุใด รูปทั้งนี้เรียกว่า รูปเป็นอิตถินทรีย์.
             รูปไม่เป็นอิตถินทรีย์ นั้น เป็นไฉน?
             จักขายตนะ ฯลฯ กพฬิงการาหาร รูปทั้งนี้เรียกว่า รูปไม่เป็นอิตถินทรีย์.
             [๕๗๔] รูปเป็นปุริสินทรีย์ นั้น เป็นไฉน?
             ทรวดทรงชาย เครื่องหมายให้รู้ว่าชาย กิริยาชาย อาการชาย สภาพชาย ภาวะชาย
ของชาย ปรากฏได้ ด้วยเหตุใด รูปทั้งนี้เรียกว่า รูปเป็นปุริสินทรีย์.
             รูปไม่เป็นปุริสินทรีย์ นั้น เป็นไฉน?
             จักขายตนะ ฯลฯ กพฬิงการาหาร รูปทั้งนี้เรียกว่า รูปไม่เป็นปุริสินทรีย์.
             [๕๗๕] รูปเป็นชีวิตินทรีย์ นั้น เป็นไฉน?
             อายุ ความดำรงอยู่ ความเป็นไปอยู่ กิริยาที่เป็นไปอยู่ อาการที่สืบเนื่องกันอยู่
ความประพฤติเป็นไปอยู่ ความหล่อเลี้ยงอยู่ ชีวิต อินทรีย์คือชีวิตของรูปธรรมนั้นๆ อันใด
รูปทั้งนี้เรียกว่า รูปเป็นชีวิตินทรีย์.
             รูปไม่เป็นชีวิตินทรีย์ นั้น เป็นไฉน?
             จักขายตนะ ฯลฯ กพฬิงการาหาร รูปทั้งนี้เรียกว่า รูปไม่เป็นชีวิตินทรีย์
             [๕๗๖] รูปเป็นกายวิญญัติ นั้น เป็นไฉน?
             การเคร่งตึง กิริยาที่เคร่งตึงด้วยดี ความที่เคร่งตึงด้วยดี การแสดงให้รู้ความหมาย
กิริยาที่แสดงให้รู้ความหมาย ความแสดงให้รู้ความหมาย แห่งกายของบุคคลผู้มีจิตเป็นกุศล
หรือมีจิตเป็นอกุศล หรือมีจิตเป็นอัพยากฤต ก้าวไปอยู่ ถอยกลับอยู่ แลดูอยู่ เหลียวซ้ายแล
ขวาอยู่ คู้เข้าอยู่ หรือเหยียดออกอยู่ อันใด รูปทั้งนี้เรียกว่า รูปเป็นกายวิญญัติ.
             รูปไม่เป็นกายวิญญัติ นั้น เป็นไฉน?
             จักขายตนะ ฯลฯ กพฬิงการาหาร รูปทั้งนี้เรียกว่า รูปไม่เป็นกายวิญญัติ.
             [๕๗๗] รูปเป็นวจีวิญญัติ นั้น เป็นไฉน?
             การพูด การเปล่งวาจา การเจรจา การกล่าว การป่าวร้อง การโฆษณา วาจา วจีเภท
แห่งบุคคลผู้มีจิตเป็นกุศล หรือมีจิตเป็นอกุศล หรือมีจิตเป็นอัพยากฤต อันใด นี้เรียกว่า วาจา,
การแสดงให้รู้ความหมาย กิริยาที่แสดงให้รู้ความหมาย ความแสดงให้รู้ความหมายด้วยวาจานั้น
อันใด รูปทั้งนี้เรียกว่า รูปเป็นวจีวิญญัติ
             รูปไม่เป็นวจีวิญญัติ นั้น เป็นไฉน?
             จักขายตนะ ฯลฯ กพฬิงการาหาร รูปทั้งนี้เรียกว่า รูปไม่เป็นวจีวิญญัติ.
             [๕๗๘] รูปเป็นอากาสธาตุ นั้น เป็นไฉน?
             อากาศ ธรรมชาติอันนับว่าอากาศ ความว่างเปล่า ธรรมชาติอันนับว่าความว่างเปล่า
ช่องว่าง ธรรมชาติอันนับว่าช่องว่าง อันมหาภูตรูป ๔ ไม่ถูกต้องแล้ว อันใด รูปทั้งนี้เรียกว่า
รูปเป็นอากาศธาตุ.
             รูปไม่เป็นอากาสธาตุ นั้น เป็นไฉน?
             จักขายตนะ ฯลฯ กพฬิงการาหาร รูปทั้งนี้เรียกว่า รูปไม่เป็นอากาศธาตุ.
             [๕๗๙] รูปเป็นอาโปธาตุ นั้น เป็นไฉน?
             ความเอิบอาบ ธรรมชาติที่เอิบอาบ ความเหนียว ธรรมชาติที่เหนียว ธรรมชาติเครื่อง
เกาะกุมรูป อันใด รูปทั้งนี้เรียกว่า รูปเป็นอาโปธาตุ.
             รูปไม่เป็นอาโปธาตุ นั้น เป็นไฉน?
             จักขายตนะ ฯลฯ กพฬิงการาหาร รูปทั้งนี้เรียกว่า รูปไม่เป็นอาโปธาตุ.
             [๕๘๐] รูปเป็นรูปลหุตา นั้น เป็นไฉน?
             ความเบา ความรวดเร็ว ความไม่เชื่องช้า ความไม่หนัก แห่งรูป อันใด รูปทั้งนี้
เรียกว่า รูปเป็นรูปลหุตา.
             รูปไม่เป็นรูปลหุตา นั้น เป็นไฉน?
             จักขายตนะ ฯลฯ กพฬิงการาหาร รูปทั้งนี้เรียกว่า รูปไม่เป็นรูปลหุตา.
             [๕๘๑] รูปเป็นรูปมุทุตา นั้น เป็นไฉน?
             ความอ่อน ภาวะที่อ่อน ความไม่แข็ง ความไม่กระด้าง แห่งรูป อันใด รูปทั้งนี้
เรียกว่า รูปเป็นรูปมุทุตา.
             รูปไม่เป็นรูปมุทุตา นั้น เป็นไฉน?
             จักขายตนะ ฯลฯ กพฬิงการาหาร รูปทั้งนี้เรียกว่า รูปไม่เป็นรูปมุทุตา.
             [๕๘๒] รูปเป็นรูปกัมมัญญตา นั้น เป็นไฉน?
             กิริยาที่ควรแก่การงาน ความควรแก่การงาน ภาวะที่ควรแก่การงาน แห่งรูป อันใด
รูปทั้งนี้เรียกว่า รูปเป็นรูปกัมมัญญตา.
             รูปไม่เป็นรูปกัมมัญญตา นั้น เป็นไฉน?
             จักขายตนะ ฯลฯ กพฬิงการาหาร รูปทั้งนี้เรียกว่า รูปไม่เป็นรูปกัมมัญญตา.
             [๕๘๓] รูปเป็นรูปอุปจยะ นั้น เป็นไฉน?
             ความสั่งสมแห่งอายตนะทั้งหลาย อันใด อันนั้น เป็นความเกิดแห่งรูปนั้น รูปทั้งนี้เรียกว่า
รูปเป็นรูปอุปจยะ
             รูปไม่เป็นรูปอุปจยะ นั้น เป็นไฉน?
             จักขายตนะ ฯลฯ กพฬิงการาหาร รูปทั้งนี้เรียกว่า รูปไม่เป็นรูปอุปจยะ.
             [๕๘๔] รูปเป็นรูปสันตติ นั้น เป็นไฉน?
             ความเกิดแห่งรูป อันใด อันนั้น เป็นความสืบต่อแห่งรูป รูปทั้งนี้เรียกว่า รูปเป็น
รูปสันตติ.
             รูปไม่เป็นรูปสันตติ นั้น เป็นไฉน?
             จักขายตนะ ฯลฯ กพฬิงการาหาร รูปทั้งนี้เรียกว่า รูปไม่เป็นรูปสันตติ.
             [๕๘๕] รูปเป็นรูปชรตา นั้น เป็นไฉน?
             ความชรา ความคร่ำคร่า ความมีฟันหลุด ความมีผมหงอก ความมีหนังเหี่ยว ความ-
*เสื่อมอายุ ความหง่อมแห่งอินทรีย์ แห่งรูป อันใด รูปทั้งนี้เรียกว่า รูปเป็นรูปชรตา.
             รูปไม่เป็นรูปชรตา นั้น เป็นไฉน?
             จักขายตนะ ฯลฯ กพฬิงการาหาร รูปทั้งนี้เรียกว่า รูปไม่เป็นรูปชรตา.
             [๕๘๖] รูปเป็นรูปอนิจจตา นั้น เป็นไฉน?
             ความสิ้นไป ความเสื่อมไป ความแตก ความทำลาย ความไม่เที่ยง ความอันตรธาน
แห่งรูป อันใด รูปทั้งนี้เรียกว่า รูปเป็นรูปอนิจจตา.
             รูปไม่เป็นรูปอนิจจตา นั้น เป็นไฉน?
             จักขายตนะ ฯลฯ กพฬิงการาหาร รูปทั้งนี้เรียกว่า รูปไม่เป็นรูปอนิจจตา.
             [๕๘๗] รูปเป็นกพฬิงการาหาร นั้น เป็นไฉน?
             ข้าวสุก ขนมสด ขนมแห้ง ปลา เนื้อ นมสด นมส้ม เนยใส เนยข้น น้ำมน
น้ำผึ้ง น้ำอ้อย หรือรูปแม้อื่นใด มีอยู่ อันเป็นของใส่ปาก ขบเคี้ยว กลืนกิน อิ่มท้อง ของ
สัตว์นั้นๆ ในชนบทใดๆ สัตว์ทั้งหลาย เลี้ยงชีวิตด้วยโอชาอันใด รูปทั้งนี้เรียกว่า รูปเป็น
กพฬิงการาหาร.
             รูปไม่เป็นกพฬิงการาหาร นั้น เป็นไฉน?
             จักขายตนะ ฯลฯ รูปอนิจจตา รูปทั้งนี้เรียกว่า รูปไม่เป็นกพฬิงการาหาร.
             สงเคราะห์รูปเป็นหมวดละ ๒ อย่างนี้.
ทุกนิเทส จบ
-----------------------------------------------------

             เนื้อความพระไตรปิฎก เล่มที่ ๓๔ บรรทัดที่ ๔๙๑๖-๕๐๔๑ หน้าที่ ๑๙๗-๒๐๒.
https://84000.org/tipitaka/pitaka_item/v.php?B=34&A=4916&Z=5041&pagebreak=0&fontsz=1
https://84000.org/tipitaka/pitaka_item/r.php?B=34&A=4916&pagebreak=0&fontsz=1
             ฟังเนื้อความพระไตรปิฎก : [1], [2]
             อ่านเทียบพระไตรปิฎกฉบับมหาจุฬาฯ :-
https://84000.org/tipitaka/read/m_siri.php?B=34&siri=51
             ศึกษาอรรถกถาได้ที่ :-
https://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=34&i=539
             พระไตรปิฏกฉบับภาษาบาลีอักษรไทย :-
https://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=34&A=4328#565top
             อ่านอรรถกถาภาษาบาลีอักษรไทย :-
https://84000.org/tipitaka/atthapali/read_th.php?B=53&A=9733
             The Pali Tipitaka in Roman :-
https://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=34&A=4328#565top
             The Pali Atthakatha in Roman :-
https://84000.org/tipitaka/atthapali/read_rm.php?B=53&A=9733
             สารบัญพระไตรปิฎกเล่มที่ ๓๔
https://84000.org/tipitaka/read/?index_34
             อ่านเทียบฉบับแปลอังกฤษ Compare with English Translation :-
https://suttacentral.net/ds2.2.3/en/caf_rhysdavids#pts-vp-en197