ขอนอบน้อมแด่
พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า
                      พระองค์นั้น
บทนำ  พระวินัยปิฎก  พระสุตตันตปิฎก  พระอภิธรรมปิฎก  ค้นพระไตรปิฎก  ชาดก  หนังสือธรรมะ 
หน้า
แสดง
หน้า
คลิกเพื่อเปลี่ยน ฐญ เป็นแบบไทย
อรรถกถาเล่มที่ ๕๓ ภาษาบาลี อักษรไทย สงฺคณี.อ. (อฏฺฐสาลินี)

หน้าที่ ๑๙๑-๑๙๒.

หน้าที่ ๑๙๑.

หทยนฺติ จิตฺตํ. "จิตฺตํ วา เต ขิปิสฺสามิ, หทยํ วา เต ผาเลสฺสามี"ติ ๑- เอตฺถ อุโร หทยนฺติ วุตฺตํ. "หทยา หทยํ มญฺเ อญฺาย ตจฺฉตี"ติ ๒- เอตฺถ จิตฺตํ. "วกฺกํ หทยนฺ"ติ ๓- เอตฺถ หทยวตฺถุ. อิธ ปน จิตฺตเมว อพฺภนฺตรฏฺเน หทยนฺติ วุตฺตํ. ตเมว ปริสุทฺธฏฺเน ปณฺฑรํ, ภวงฺคํ สนฺธาเยตํ วุตฺตํ. ยถาห "ปภสฺสรมิทํ ภิกฺขเว จิตฺตํ, ตญฺจ โข อาคนฺตุเกหิ อุปกฺกิเลเสหิ อุปกฺกิลิฏฺนฺ"ติ. ๔- ตโต นิกฺขนฺตตฺตา ปน อกุสลมฺปิ คงฺคาย นิกฺขนฺตา นทีคงฺคา วิย โคธาวริโต นิกฺขนฺตา โคธาวรี วิย จ "ปณฺฑรนฺ"เตฺวว วุตฺตํ. มโน มนายตนนฺติ อิธ ปน มโนคฺคหณํ มนสฺเสว อายตนภาวทีปนตฺถํ. เตเนตํ ทีเปติ "นยิทํ เทวายตนํ วิย มนสฺส อายตนตฺตา มนายตนํ, อถโข มโนเอว อายตนํ มนายตนนฺ"ติ. ตตฺถ นิวาสนฏฺานฏฺเ๕- อากรฏฺเน สโมสรณฏฺานฏฺเ๖- สญฺชาติเทสฏฺเน การณฏฺเน จ อายตนํ เวทิตพฺพํ. ตถา หิ โลเก "อิสฺสรายตนํ วาสุเทวายตนนฺ"ติอาทีสุ นิวาสนฏฺานํ "อายตนนฺ"ติ วุจฺจติ. "สุวณฺณายตนํ รตนายตนนฺ"ติอาทีสุ ๗- อากโร. สาสเน ปน "มโนรมฺเม อายตเน, เสวนฺติ นํ วิหงฺคมา"ติอาทีสุ ๘- สโมสรณฏฺานํ. "ทกฺขิณาปโถ คุนฺนํ อายตนนฺ"ติอาทีสุ สญฺชาติเทโส. "ตตฺร ตเตฺรว สกฺขิพฺยตํ ๙- ปาปุณาติ สติ สติอายตเน"ติอาทีสุ ๑๐- การณํ. อิธ ปน สญฺชาติเทสฏฺเน สโมสรณฏฺานฏฺเน การณฏฺเนาติ ติธาปิ วฏฺฏติ. ๑๑- ผสฺสาทโย หิ ธมฺมา เอตฺถ สญฺชายนฺตีติ สญฺชาติเทสฏฺเนาปิ เอตํ อายตนํ. พหิทฺธา รูปสทฺทคนฺธรสโผฏฺพฺพา อารมฺมณภาเวเนตฺถ โอสรนฺตีติ สโมสรณฏฺานฏฺเนาปิ อายตนํ. ผสฺสาทีนํ ปน สหชาตาทิปจฺจยฏฺเน การณตฺตา การณฏฺเนาปิ อายตนนฺติ เวทิตพฺพํ. มนินฺทฺริยํ วุตฺตตฺถเมว. @เชิงอรรถ: สํ.ส. ๑๕/๒๓๗/๒๔๙, ขุ.สุ. ๒๕/๑๘๒/๓๖๙ ม.มู. ๑๒/๖๓/๔๑ @ ที.ม. ๑๐/๓๗๗/๒๕๑, ม.มู. ๑๒/๑๑๐/๗๙ องฺ. เอกก. ๒๐/๔๙/๙ @ ฉ. นิวาสานฏฺเน, ม. นิวาสนฏฺเ ม. สโมสรณฏฺเ @ ฉ.ม. รชตายตนนฺติอาทีสุ องฺ. ปญฺจก. ๒๒/๓๘ (สทฺธสุตฺต) @ ฉ.ม. สกฺขิภพฺพตํ ๑๐ ม.อุ. ๑๔/๑๕๘/๑๔๔ @๑๑ สี. ติวิโธปิ วฏฺฏติ, ม. ติวิธาปิ วฏฺฏนฺติ

--------------------------------------------------------------------------------------------- หน้าที่ ๑๙๒.

วิชานาตีติ วิญฺาณํ, วิญฺาณเมว ขนฺโธ วิญฺาณกฺขนฺโธ. ตสฺส ราสิอาทิวเสน อตฺโถ เวทิตพฺโพ. "มหาอุทกกฺขนฺโธเตฺวว สงฺขํ ๑- คจฺฉตี"ติ ๒- เอตฺถ หิ ราสฏฺเน ขนฺโธ วุตฺโต. "สีลกฺขนฺโธ สมาธิกฺขนฺโธ"ติอาทีสุ ๓- คุณฏฺเน. "อทฺทสา โข ภควา มหนฺตํ ทารุกฺขนฺธนฺ"ติ ๔- เอตฺถ ปณฺณตฺติมตฺตฏฺเน. อิธ ปน รุฬฺหิโต ขนฺโธ วุตฺโต. ราสฏฺเน หิ วิญฺาณกฺขนฺธสฺส เอกเทโส เอกํ วิญฺาณํ. ตสฺมา ยถา รุกฺขสฺส เอกเทสํ ฉินฺทนฺโต รุกฺขํ ฉินฺทตีติ วุจฺจติ, เอวเมว วิญฺาณกฺขนฺธสฺส เอกเทสภูตํ เอกมฺปิ วิญฺาณํ รุฬฺหิโต วิญฺาณกฺขนฺโธติ วุตฺตํ. ตชฺชามโนวิญฺาณธาตูติ เตสํ ผสฺสาทีนํ ธมฺมานํ อนุจฺฉวิกา มโนวิญฺาณธาตุ. อิมสฺมึ หิ ปเท เอกเมว จิตฺตํ มินนฏฺเน มโน, วิชานนฏฺเน วิญฺาณํ, สภาวฏฺเน วา นิสฺสตฺตฏฺเน วา ธาตูติ ตีหิ นาเมหิ วุตฺตํ. อิติ อิมสฺมึ ผสฺสปญฺจเก ผสฺโส ตาว ยสฺมา ผสฺโสเอว, น ตชฺชามโนวิญฺาณธาตุสมฺผสฺสโช. จิตฺตญฺจ ยสฺมา ตชฺชามโนวิญฺาณธาตุเอว, ตสฺมา อิมสฺมึ ปททฺวเย "ตชฺชามโนวิญฺาณธาตุ- สมฺผสฺสชา"ติ ปญฺตฺติ น อาโรปิตา. วิตกฺกปทาทีสุ ปน ลพฺภมานาปิ อิธ ปจฺฉินฺนตฺตา น อุทฺธฏา. อิเมสญฺจ ปน ผสฺสปญฺจกานํ ธมฺมานํ ปาฏิเยกฺกํ ปาฏิเยกฺกํ วินิพฺโภคํ กตฺวา ปญฺตฺตึ อุทฺธรมาเนน ภควตา ทุกฺกรํ กตํ. นานาอุทกานํ หิ นานาเตลานํ วา เอกภาชเน ปกฺขิปิตฺวา ทิวสํ นิมฺมถิตานํ วณฺณคนฺธรสานํ นานตาย ทิสฺวา วา ฆายิตฺวา วา สายิตฺวา วา นานากรณํ สกฺกา ภเวยฺย าตุํ, เอวํ สนฺเตปิ ตํ ทุกฺกรนฺติ วุตฺตํ. สมฺมาสมฺพุทฺเธน ปน อิเมสํ อรูปีนํ จิตฺตเจตสิกานํ ธมฺมานํ เอการมฺมเณ วตฺตมานานํ ๕- ปาฏิเยกฺกํ ปาฏิเยกฺกํ วินิพฺโภคํ กตฺวา ปญฺตฺตึ อุทฺธรมาเนน อติทุกฺกรํ กตํ. เตนาห อายสฺมา นาคเสนตฺเถโร:- @เชิงอรรถ: ฉ.ม. สงฺขฺยํ องฺ. จตุกฺก. ๒๑/๕๑/๖๓ @ ที.ปา. ๑๑/๓๑๑/๒๐๔ สํ. สฬา. ๑๘/๒๔๒/๑๖๗ @ ฉ.ม. ปวตฺตมานานํ


เนื้อความอรรถกถาฉบับภาษาบาลี อักษรไทย เล่มที่ ๕๓ หน้าที่ ๑๙๑-๑๙๒. http://84000.org/tipitaka/read/attha_page.php?book=53&page=191&pages=2&pagebreak=1&edition=pali ศึกษาพระสูตร (เนื้อความ) นี้แยกตามสารบัญ :- http://84000.org/tipitaka/pitaka_item/read_th.php?B=53&A=4781&pagebreak=1 http://84000.org/tipitaka/atthapali/th_line.php?B=53&A=4781&pagebreak=1#p191


จบการแสดงผล หน้าที่ ๑๙๑-๑๙๒.

บันทึก ๔ มกราคม พ.ศ. ๒๕๖๑. การแสดงผลนี้อ้างอิงข้อมูลจากอรรถกถาบาลี อักษรไทย. หากพบข้อผิดพลาด กรุณาแจ้งได้ที่ [email protected]